ISBN 975-9060-04-3
Bartın Çayı Havzasında (Batı Karadeniz), son 40 yıldan buyana sıklıkları ve şiddetleri giderek artan bir şekilde seyelan, sel ve taşkın afetleri meydana gelmekte ve bunlar Bartın şehrini doğrudan etkilemektedir. Su fazlasına bağlı olarak gerçekleşen ve hidrografik kökenli doğal afetler olarak adlandırılan bu afetler eş zamanlı olarak erozyon ve değişik karakterlerdeki kütle hareketleri gibi diğer bazı afet türleri için de tetikleyici rol oynamaktadırlar. İlgili afetler, Bartın şehrinde, meydana geldiklerinde can ve mal kayıplarına neden olmaları, sıklık ve şiddetlerinin giderek artan eğilim göstermesi dikkat çekici bulunarak, bu konunun projelendirilip araştırılması hedeflenmiştir. Buradan hareketle, Bartın Çayı havzasında meydana gelen hidrografik kökenli doğal afetler ve bunların tetikleyici olduğu diğer afet türlerine ait sebeplerin coğrafi perspektifte araştırılması, önleme-zarar azaltma amaçlı olarak bu güne kadar yapılan çalışmaların irdelenmesi ve uygulanabilir, kalıcı önleme-zarar azaltma amaçlı önerilerin yapılması hedeflerine yönelik kapsamdaki bu araştırma hazırlanmıştır.
Projenin hazırlanmasında; Arazi çalışmaları yapılmış, Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri teknolojileri kullanılmış, literatür taraması ve ilgili kurumlarda ihtiyaç duyulan veri-malzeme temin edilerek analiz ve değerlendirmeler yapılmıştır. Arazi çalışmaları kapsamından G.P.S. (Global Position System) ölçümleri, konu ile ilgili coğrafi parametrelerin incelenmesi, ölçülmesi ve test edilmesi, C.B.S (Geographical Information System) ve U.A. (Remote Sensing) teknolojileri ile hazırlanan taslak haritaların kontrollerinin yapılması, ilgili afetleri önleme-zarar azaltma amaçlı yapılan çalışmaları coğrafi bakış açısı ile inceleme, havzanın arazi kullanım özellikleri ve değişim özelliklerinin belirlenmesi gibi temel uygulamalar yapılmıştır. Uzaktan Algılama çalışmalarında Landsat uydu görüntüleri (1975 MSS - 1987 TM) farklı amaçlar için farklı bant kombinasyonları kullanılarak veri üretilmiştir. Arazi çalışmaları, U.A. ve diğer yöntemler ile elde edilen veriler, C.B.S. metodolojisinde veri tabanı oluşturularak değerlendirilmiştir. Değişik ölçeklerdeki haritalar kullanılarak altlık ve taslak haritaların hazırlanması, oluşturulan veri tabanına bağlı ölçme, sorgulama sınıflama ve çakıştırma çalışmaları ile havzaya ait analizlerin yapılması da C.B.S. kapsamındaki diğer çalışmalar olmuştur. Ayrıca, D.S.İ., E.İ.E., D.M.İ.G.M. veri temininde başvurulan bazı kamu kuruluşlarıdır. Konu ile ilgili bazı temel yayınlar ve ilgili e-mail adresleri de proje kapsamının oluşturmada fikir alınan kaynaklar olmuştur.
Araştırma sonunda, Bartın’da meydana gelen sel ve taşkınların sebepleri, etkileri analiz edilmiş, zarar azaltma ve önleme önerileri yapılmıştır. Analiz ve sonuçlar genelde Bartın Çayı havzası, detayda ise şehir merkezi, mahalle ölçeğinde çalışılmıştır.
Basıma hazır renkli kitap haline formatlanan bu çalışma; A4 boyutundaki 255 sayfadan oluşmakta olup, kapsamında 60 tablo, 86 resim, 69 şekil, 22 harita yer almaktadır.
İstanbul – Şubat 2005
İÇİNDEKİLER
ÖZET ABSTRACT ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER
TABLO LİSTESİ
ŞEKİL LİSTESİ
FOTOGRAF LİSTESİ
HARİTA LİSTESİ
GİRİŞ Amaç Kapsam
Metot
Malzeme
Tanımlar
Bartın şehrini etkileyen sel ve taşkın afetlerinin tarihçesi
BÖLÜM 1 : Sel ve Taşkın afetlerine etki eden coğrafi faktörler
1.1. Fiziki faktörler
1.1.1. Jeolojik özellikler
1.1.1.1. Stratigrafi
1.1.1.2. Tektonik özellikler
1.1.2. Jeomorfolojik özellikler
1.1.2.1. Bartın Çayı havzasının sayısal analizi
1.1.2.2. Genel jeomorfolojik özellikler
1.1.2.2.1. Yüksek alanlar
1.1.2.2.2. Alçak alanlar
1.1.2.3. Havzanın eğim özellikleri
1.1.2.4. Bakı özellikleri
1.1.3. Klimatolojik özellikler
1.1.3.1. Yağış
1.1.3.2. Sıcaklık
1.1.3.3. Rüzgar
1.1.3.4. Nem
1.1.4. Hidrografik özellikler
1.1.4.1. Bartın Çayı
1.1.4.1.1. Bartın Çayının yatak morfometrik özellikleri
1.1.4.1.2. Bartın Çayının eğim özellikleri
1.1.4.2. Debi (akım) özellikleri
1.1.4.3. Yeraltı suyu özellikleri
1.1.4.4. Kaynaklar
1.1.5. Bitki örtüsü özellikleri
1.1.5.1. Orman alanları
1.1.5.2. Bozuk orman alanları
1.1.5.3. Doğal bitki örtüsü değişim özellikleri
1.1.6. Toprak özellikleri
1.2. Beşeri faktörler
1.2.1. Nüfus ve yerleşme özellikleri
1.2.1.1. Nüfus özellikleri
1.2.1.2. Yerleşme özellikleri
1.2.2. Ekonomik özellikler
1.2.3. Arazi kullanım özellikleri
1.2.3.1. Arazi kullanımındaki değişim özellikleri
1.2.3.2. Hatalı arazi kullanım özellikleri
1.2.3.3. Hatalı mühendislik yapıları ve etkileri
BÖLÜM 2 : Afetlere neden olan faktörlerin değerlendirilmesi
2.1. Doğal Faktörler
2.1.1. Yağış - Yüzeysel akış analizi
2.1.2. Drenaj sistemi – Sel/Taşkın etkileşimi
2.1.3. Morfoloji – Afet türü ilişkisi
2.2. İnsanın etkisi
2.2.1. Mekansal değişiklikler
2.2.1.1. Yatak doldurma uygulamaları
2.2.1.2. Yer seçimi hataları
2.2.1.3. Yatak içinden kum çekilmesi
2.2.1.4. Bartın Limanı
2.2.2. Sosyo-ekonomik değişimler
BÖLÜM 3 : Tartışma
3.1. Kirazlıköprü baraj inşaatı
3.2. Bartın Çayı dip taraması
3.3. Bartın Çayı mansabında yapılan hafriyat çalışmaları
3.4. Kanal ıslah çalışmaları ve TEFER Projesi
3.5. Bitkilendirme çalışmaları
BÖLÜM 4 : Bartın Çayı Havzasında Hidrografik Risk Zonlaması
4.1. Bartın Çayı havzası afet türlerine ait risk zonlaması
4.1.1. Uygulanan yöntem
4.1.2. Bartın Çayı havzası seyelan risk zonlaması
4.1.3. Bartın Çayı havzası sel risk zonlaması
4.1.4. Bartın Çayı havzası taşkın risk zonlaması
4.1.5. Bartın Çayı havzası erozyon risk zonlaması
4.1.6. Bartın Çayı havzası kütle hareketleri risk zonlaması
4.2. Bartın Çayı havzası hidrografik kökenli doğal afet risk zonlaması
BÖLÜM 5 : Bartın Şehir Merkezi
5.1. Bartın Şehir merkezinin şehirsel değişimini yönlendiren diğer faktörler.
5.1.1. Anketler ve sonuçları
5.1.2. Anketlerin değerlendirilmesi
5.1.3. Halkın düşünceleri ve beklentileri
5.2. Bartın Şehir merkezi imar planı sel ve taşkın afetleri açısından incelenmesi
5.2.1. Bartın şehri İmar planının coğrafi özellikleri
5.2.2. Bartın şehri 1940 lı yıllara ait arazi kullanım özellikleri
5.3. Bartın şehir merkezi için sel ve taşkın zonlaması
5.4. İmar planı için önerilen şehir gelişim alanları
BÖLÜM 6 : Sonuç ve öneriler
Sonuçlar
Öneriler
Faydalanılan kaynaklar
